Қаттиқ “Х”ми, юмшоқ “Ҳ”ми?

photo_2016-10-06_11-02-17Ушбу бекатимизнинг навбатдаги сонини  сарлавҳамиз номини безаган, тобора ибора тусига кириб борадиган машҳур саволга қаратмоқчимиз.

“Қаттиқ “Х”ми, юмшоқ “Ҳ”ми?” деган савол тез-тез қулоғимизга чалиниб қолади. Бу ибора айниқса, ўқувчиларимиз томонидан кўп қўлланилиши ачинарли ҳолат.

Афсуски, бундай ибора нотўғри талқин қилинишида ўқитувчилармизнинг ҳам ҳиссаси бор.

Аслида, товуш ёки ҳарф қаттиқ ёки юмшоқ бўлмайди.

“Х” ва “Ҳ” ундош товуш бўлиб, ундош товушлар:

-жарангли/жарангсиз;

-портловчи/сирғалувчи;

-лаб/тил/бўғиз ундошлари бўлиши мумкин.

Шунда “Х”ни чуқур тил орқа ундоши, “Ҳ”ни эса бўғиз ундоши десак, “қаттиқ/юмшоқ” дейишга ҳожат ҳам қолмайди.

Айниқса, болаларнинг бу қоидаларга эътибор беришида бошланғич синф ўқитувчиларининг ўрни каттадир.

Унутманг, биз саводсизликка қарши курашамиз!

 

Олима Орзиқулова,

«Mulohaza.uz» маҳорат мактаби аъзоси.

Мақола 926 марта ўқилган

18 Комментариев для Қаттиқ “Х”ми, юмшоқ “Ҳ”ми?

  1. Рамат устозларимга билим беранлари учун!

  2. Пфффф, хеч кандай маълумот йук бу «макола»чангизда.
    Ундан кура “чуқур тил орқа ундоши «Х» ми ёки, бўғиз ундоши “Ҳ” ми?» — Деган саволга жавоб ёзинг.

  3. Sardorni kommentarilari uchun:
    Tanqidinngiz mutlaqo, o’rinsiz!
    Bilsez maqola publististik uslubda yoziladi va bu ma’lumot berish uchun emas! Axborot berish uchun!
    Maqsadim odamlarni noto’g’ri talqindan adashtirib, to’g’ri yo’l ko’rsatish.
    Agar «pffffffff» deb, hech qanday ma’no anglatmaydigan so’zlashuv nutqidagi so’zlarni ishlatmasdan yaxshilab anglaganinggizda maqolani yuzinggiz shuvit bo’masdi!

  4. Biz ham kurashamiz. Olima, biz siz bilan !

  5. Doston, rahmat sizga, o’rtooq, lekin siz doim haqiqat tarafida bo’ling!

  6. Olima juda jiddiy muammoni ko’targansiz.bugungi kunda maktab,kollej,litsey,oliygohlardayam ushbu savol uchrab turadi.bu achinarli xol, albatta.afsuski,bunga ustozlarimizning ayblari ko’proq….

  7. Sardorjon,har bitta fikrning o’ziga yarasha o’rni bor.
    Shaxsan,man,o’qituvchi sifatida,o’zimga yarasha xulosa chiqardim.Manimchalik,bu tanqidiy maqolani haqiqatdan ham xis qilgan inson uchun ,bitta dars vazifasini o’tadi.

  8. Men bunda o’qituvchilarni aybi bor demadim, Maftuna opa, faqat o’quvchilar diktant yozayotganlarida «Qattiq «x»mi, yumshoq «h»mi» — deb so’rashganda, unday nomlamaylar deyishsa o’qituvchilar, maqsadga muvifiq bo’lardi!

  9. Етибор берма сингилжон пффффф мффффффф диганла куромасла булади хар битта мехнатни хурмат килиш кере

  10. To’ri Olima,lekin o’sha o’quvchilarga qattiq»x» bilan yumshoq ‘h»ni o’rgatib qo’ygan biz o’qituvchilarde.bo»lmasa qattim ,yumsholigini qattan bilishadi?Lekin,bugungi kunda bu narsaga e’tibor berilmoqda.ustozlarimiz qattiq x va yumshoq h ni iste’moldan olib tashlashmoqda.

  11. Rahmat, Akajon va opajon!

  12. Lekin tan olaman, ozroq ma’lumot kiritib, maqolani kengaytirsam bo’larkan.
    Masalan, arab tilidan o’tgan so’zlarda bo’g’iz undoshi «h», fors-major tillaridan o’tgan so’zlarda chuqur til orqa undoshi «x» ko’proq ishlatiladi deb. Shunda adashadiganlarga ozroq yordam bergan bo’lardim)

  13. ohhoo. zor ortojon omad. hic kimga etibor berma. akeng va man san tarafdamiz

  14. Комментларда хам хато езувлар учрамокда.Макола езганлар хам комментария яьни иктибосда хато езишмокда … Эххх билмадим … Яна саводсизликка карши курашмокчимиз.

  15. Shahnooz, o’rtooq meni pochtamdan yozibsan
    Akam bn san baxtimga sog’-salomat bo’lilar!
    Rahmat!

  16. Maqolani muallifi menman, lekin kommentarida shartmas adabiy uslubda xatosiz yozish
    G»alati chiqib qoladi, bo’lmasam)

  17. Oxirgi paytlarda «BOG’GA», «TOG’GA» degan so’zlar ko’p uchramoqda. Shu xususda (aslida boqqa, toqqa bo’lishi kerak) ham chiroyli maqola qilsangiz maqsadga muvofiq bo’lardi.

    P.S: manimcha hecham g’alati chiqmadi koment.

  18. Бутуналай бекор қилиш керак қаттиқ Х, юмшоқ Ҳ деган фарқалнишни. Битта Х бўлиш керак бўлди. 98% халқ умуман фарқига бормайди қаерда юмшоқ-қаттиқ ёзилишини. Қолган 2% журналист, тилшунос ва адабиётшунослар эса баъзан ўзлари қаерда юмшоқ, қаерда қаттиқ эканлигига иккиланиб қолишади.

Комментировать

Ваш электронный адрес не будет опубликован.


*