Иқтибос

Парвардигор тақиқлаган нарсалар бизни ўзига тортаверади

Муаллиф Abduvali Qurbanov

Назар Эшонқулнинг “Қора китоб” қиссасида инсон маънавияти масаласи етакчи ўринда туради. Асарни ўқир экансиз, унинг қаҳрамони билан юзма-юз мулоқот қилаётгандай бўласиз. Қиссада қаҳрамонлар ҳаётидаги воқеликлардан кўра улар руҳиятидаги, тафаккуридаги тезланиш кучли эканини англайсиз. Шунингдек, қисса қаҳрамони бир пайтнинг ўзида ҳам гуноҳкор банда, ҳам шу гуноҳкорнинг қораловчиси, ҳам жабрдийда шаклида намоён бўлади. У фаол, ўзини англаб етгани, ҳаёт йўли ҳақида якуний хулосага келгани билан бошқалардан кескин фарқ қилади. Асар мутолааси давомида китобхон қаҳрамоннинг “мен”и нега шу аҳволга тушганини тезда англаб олиши қийин. Воқеаларнинг фавқулодда, кескин ва сирли содир бўлиши эса асарни янада ўқишли қилади. Ниҳоят, асар қаҳрамони қаерда хатога йўл қўйганини англаб етади. Аммо ҳаётини ўзгартиришга қурби етмаслиги, вақтни ортга қайтара олмаслигини билгач,     ўзи каби миллионлаб инсонларни хато йўлдан тийишга чоғланади. Асар қаҳрамонининг ягона исёни – шу. Бу ўзини англаш, ўзлигини топиш исёни. Асар ниҳоясида у ўзининг дунёдаги сўнгги қурбон, сўнгги хато бўлишини чин дилдан истайди. Токи, унинг тақдир йўлига бошқалар бўйламасин.

Қуйида асардаги тагига чизиб ўқиладиган айрим сатрларни сараладик.

Одам ҳайвонлар ичида яшаса, ҳайвонга, ҳашаротлар ичида яшаса, ҳашаротга айланади…

* * *

Вайсақилик қобилият эмас, одам ўз бахтсизлигини яшириш учун қиладиган ниқоб…

* * *

Ҳар қандай гўзаллик ортида ваҳшийлик яширинган бўлади, гўзаллик ваҳшийликнинг ювош кўринишидир… Мана бу гул қандай нафис дейишингиз билан кўнглингизда шу гулни узиб олиш истаги пайдо бўлади.

* * *

Китоб мени қанчалар телба қилди, қанчалар жунунваш қилди, у мени болаликнинг тор кўчаларидан ақл­идрокнинг чўққилари сари етаклаб ўтди.

* * *

Ўлим бемаънилик эмас, тақсирим, ўлим маъно… Ўлаётган одам ўз умрининг неча пулга арзишини билиб ўлади.

* * *

Одам бирдан тушкун бўлиб қолмайди, у энг охирги имкониятгача кутади ва у ҳам бой берилгач, тушкунлик саҳросига йўл олади.

* * *

Санъатдан хабарингиз бўлса, у жуда машаққатли касб, у қийноқлар, адашишлар, изтироблар эвазига  дунёга келади. Қайси санъаткор адашиб, ўзи изтиробига қоврилиб, яратмаса, у ҳақиқий санъаткор эмас. Адашмай санъатда тўғри йўлни бирдан топганлар ё ёлғон санъаткор ёки даҳо бўлади. Ҳатто даҳолар ҳам ўзларининг юксак шон­шавкатларига адашиб­адашиб етиб келадилар. Адашаётган одам йўл излаётган одамдир.

* * *

Одам фақат яратганда шундай қиёфага киради, одам фақат бирор нарса яратган лаҳзалардагина яратувчининг нақадар улуғлиги ва қудратини ҳис этади. Бу ҳис ҳар бир одамга таниш. Бизнинг ишларимиз ўша Яратган  яратганнинг яратганларидир.

* * *

Зўрлик кишида ҳамиша нохушлик уйғотади. Зўрликни, ўлимни севиш ва унга ўзликни бахшида қилиш учун одам ақлдан озишдан ташқари яна бир нарсага эга бўлиши керак: иблиснинг юрагига…

* * *

Фақат у худбинлигини зиёлинамо сукут билан яшириб юради.

* * *

Мен ўзимни қуруқ мақташларини сезиб тураман, бу менинг ғазабимни қўзғайди, ғазабни яшириш учун киброна жилмайиб қўяман.

* * *

Минглаб, юз минглаб одамларга нисбатан ўзингнинг кучли ва фарқли эканингни англашнинг ўзиёқ кишига саодат бағишлайди.

* * *

Инсон ўзини тўла кашф қилмагани туфайли ҳам ожиздир.

* * *

Унинг руҳи синиқ эди ва, албатта, унга аталган ҳаёт шамлари пирпираб қолганини, яқин кунларда эсажак шабада бу шамларни буткул ўчириб кетишини ич­ичимдан сезиб турардим, лекин унга ўзимни ҳам, уни ҳам алдаб далда берардим.

* * *

Парвардигор тақиқлаган нарсалар бизни ўзига тортаверади, у  нафратлан, деган нарсаларни севиб қолаверамиз. Хўш, айтинг-чи, чархи дуннинг қайси бурчагида ёлғон йўқ, қайси бурчагида жаҳолат, нодонлик, хиёнат, тубанлик йўқ? Бу ғафлатдаги оломон қачон уйғонади?

* * *

Ёлғизликда одам виждон билан, ўтган кунлар ва хотиралар билан юзма­юз келади; айниқса, қабристон сукунати чўккан уйимда тунлари виждон ҳайқириғи баралла эшитилади ­ у худди тун бағрини ёритиб юборган ҳилолдай бутун умримни, қилмишу қидирмишимни ёритиб юборарди.

* * *

Асбоб бузилса, уни яратган устага олиб бориб тузатамиз. Одамзоднинг ҳам бузилган қалбини уни Яратгангина тузата олади. Ким усталикка даъвогар бўлса, ким уни мен тузатаман деса, уни фақат яна ҳам кўпроқ вайрон қилишга олиб келади. Ҳар ким ўзи яратган нарсага усталик қилгани маъқул.

* * *

Дунёни ларзага солиб, масту  мустар ҳайқираман: майли, менинг бу ҳайқириғим дунёнинг адашган сўнгги ҳайқириғи бўлиб қолсин.

* * *

Оилани жамиятнинг бир бўлаги дейишади. Демак, менинг оилам бир жамият ва мен ана шу жамият ахлоқи учун ҳамиша жавобгарман.

* * *

Йиғи билан дунёни қутқариб бўлмайди.

* * *

Мен ўғлимнинг мусиқаси қандай қилиб олқишга сазовор бўлаётганини тушунмасдим: ё мен ёки одамлар ақлдан озган эди: ахир зўрлик ва сизни майиб қилишга мўлжалланган мусиқани қандай қилиб мусиқа деб аташ, уни олқишлаш мумкин.

* * *

Бу ҳаёт инсонга яшаш учун курашга берилган.

* * *

Одам сифатида одамзодга келтирган зарарларим учун, одамзод олдидаги гуноҳларим учун тазарру қилмоқчиман.

* * *

Инсон ёвузликнинг ижодкори. Баъзан инсон яратган ёвузликлар Яратганни ҳам лол қолдирса керак деган шубҳага бораман.

* * *

Одамни муқаррар таназзулдан хаёл ва орзу қутқаради, гўзаллик  қалбга чўксагина инсон халос бўлади.

Замира РЎЗИЕВА тайёрлади.

«Қашқадарё» газетаси.



Муаллиф ҳақида

Abduvali Qurbanov

Leave a Comment